قرار هست چی رو بررسی کنیم؟
«فرض» و «فرضیه» شبیه هم‌اند، ولی چرا اگر قاطی‌شان کنیم تحلیل خراب می‌شود؟
یک اشتباه رایج
یکی از اشتباه‌های رایج تحلیل‌گرها قاطی کردن فرض و فرضیه است. در ظاهر شبیه‌اند، ولی نقش و جایگاهشان در تحلیل خیلی فرق دارد.
فرض (Assumption) چیزی است که آن را درست در نظر می‌گیریم، بدون اینکه در همان مرحله بررسی‌اش کنیم؛ یعنی «مجبوریم تحلیل را بر اساس این پیش ببریم، مگر اینکه خلافش ثابت شود.» فرض‌ها پایه‌ی طراحی و تصمیم‌اند، ممکن است درست باشند یا غلط، ولی اول کار به آن‌ها تکیه می‌کنیم. مثل «کاربران اینترنت پرسرعت دارند»، «دولت از این پروژه حمایت می‌کند» یا «همه‌ی کارکنان به گوشی هوشمند دسترسی دارند.» اگر بعداً غلط از آب دربیایند، کل سیستم ممکن است به مشکل بخورد.
فرضیه (Hypothesis) ادعایی قابل آزمون است که می‌خواهیم با داده، آزمایش یا تحلیل تأییدش کنیم یا ردش کنیم. فرضیه ابزار پیش‌بینی و یادگیری است و هم می‌شود اثباتش کرد هم ابطالش. مثل «اگر دکمه‌ی ارسال ساده‌تر طراحی شود، نرخ خطا کم می‌شود»، «دانشجوهای ۱۸ تا ۲۲ ساله تمایل بیشتری به استفاده از اپلیکیشن دارند» یا «ارسال پیام با ربات رضایت کاربر را بالا می‌برد.»
| ویژگی | فرض | فرضیه |
|---|---|---|
| نوع | ادعای پذیرفته‌شده | ادعای قابل آزمایش |
| بررسی | بررسی نمی‌شود (مگر بعداً) | بررسی می‌شود |
| نقش در تحلیل | پایه‌ی تصمیم و طراحی | پایه‌ی یادگیری و اصلاح |
| خطر | اگر غلط باشد، تصمیم‌های غلط می‌سازد | اگر رد شود، مسیر تحلیل اصلاح می‌شود |
چرا این تمایز مهم است؟
در جمع‌آوری نیازمندی‌ها، تحلیل‌گر مدام اظهارنظرهایی از کاربر و مدیر و ذی‌نفع می‌شنود. بعضی را باید به‌عنوان فرض در تحلیل بگذارد و بعضی را باید به فرضیه تبدیل کند و بررسی‌شان کند. مثلاً مدیری می‌گوید «مردم اصلاً از نسخه‌ی موبایل استفاده نمی‌کنند.» تحلیل‌گر باید بپرسد: این یک فرض است که در طراحی باید رعایتش کنیم؟ یا فرضیه‌ای که باید با داده‌کاوی بررسی شود؟
با هرکدام چطور کار کنیم؟
با فرض‌ها: مکتوب‌شان کنیم، در مستندات تحلیل نیازمندی فهرست‌شان کنیم، و در طول پروژه مرتب چک کنیم هنوز معتبرند یا باید اصلاح شوند.
با فرضیه‌ها: به سؤال قابل آزمایش تبدیل‌شان کنیم، با داده، مصاحبه، آزمون یا تحلیل ردشان کنیم یا اثباتشان کنیم، و نتیجه را برای بهتر کردن سیستم به کار ببریم.
به نظرم جدا کردن این دو نشانه‌ی تفکر حرفه‌ای است: با فرض‌ها پایه‌های تحلیل را می‌سازیم و با فرضیه‌ها مسیر را کشف و اصلاح می‌کنیم.
مرتبط: 12 عوامل مؤثر در تحلیل نیازمندی‌ها (حالا که می‌دانیم با چه ادعاهایی طرفیم، چه چیزهایی روی تحلیل اثر می‌گذارند).