قرار هست چی رو بررسی کنیم؟
قبل از طراحی هر سیستمی، چرا باید مطمئن شویم نیاز را درست فهمیده‌ایم؟
چرا این مرحله این‌قدر کلیدی است؟
در طراحی هر سیستم موفقی، هیچ چیز به اندازه‌ی «فهم درست نیاز» حیاتی نیست. اگر ندانیم کاربر یا ذی‌نفع دقیقاً چه می‌خواهد یا چه مشکلی دارد، چطور راه‌حل طراحی کنیم؟ «جمع‌آوری و تحلیل نیازمندی‌ها» به همین خاطر نخستین و مهم‌ترین گام تحلیل سیستم است.
سیستم یعنی مجموعه‌ای از اجزا و فرایندها که برای یک هدف خاص طراحی می‌شوند، ولی اگر آن هدف یا نیاز درست تعریف نشده باشد، کل سیستم ممکن است در جهت اشتباه برود. پس قبل از هر طراحی، و حتی قبل از انتخاب فناوری، باید مطمئن شویم چه کسانی از سیستم استفاده می‌کنند، چه نیازهایی دارند، و این نیازها روشن و قابل سنجش‌اند یا نه. اگر نیازها درست درنیایند، احتمال شکست پروژه، حتی با بهترین تیم فنی، بسیار بالاست.
دو وضعیت
در عمل با دو حالت روبه‌رو می‌شویم.
کاربر می‌داند چه می‌خواهد. خواسته‌اش را با شفافیت نسبتاً خوبی می‌گوید، مثلاً «سامانه‌ای می‌خواهیم که گزارش عملکرد ماهانه‌ی کارکنان را خودکار تولید کند.» اینجا تمرکز تحلیل‌گر روی بررسی امکان‌سنجی، اولویت‌بندی و ترجمه‌ی خواسته به نیاز فنی است.
کاربر نمی‌داند چه می‌خواهد. فقط حس می‌کند «یک چیزی باید درست شود»، ولی نمی‌داند دقیقاً چه چیزی؛ مثلاً می‌گوید «وضعیت پیگیری مشتری‌هایمان خیلی آشفته است…» اینجا نقش تحلیل‌گر پررنگ‌تر می‌شود. باید با مصاحبه، مشاهده، تحلیل داده و مرور فرایندها مشکل واقعی را پیدا کند و به زبانی قابل فهم بیانش کند.
نقش تحلیل‌گر
تحلیل‌گر سیستم کمی شبیه روان‌شناس سازمانی کار می‌کند. شنونده‌ی فعال است و دغدغه‌ها و خواسته‌های مختلف ذی‌نفع‌ها را با دقت می‌شنود، سؤال کلیدی می‌پرسد (چه چیزی کار نمی‌کند؟ چرا؟ چطور بهتر می‌شود؟) و نیازها را کشف و ترجمه می‌کند، یعنی ابهام را به نیازی دقیق و قابل پیاده‌سازی تبدیل می‌کند. در بسیاری از پروژه‌ها کیفیت همین تحلیل اولیه تعیین می‌کند پروژه به موفقیت می‌رسد یا بعداً با بازطراحی پرهزینه روبه‌رو می‌شود.
جمع‌بندی
به نظرم جمع‌آوری و تحلیل نیازمندی یعنی «پیدا کردن زبان مشترک بین مشکل و راه‌حل.» تا این زبان مشترک شکل نگیرد، هیچ تحلیلی کامل نیست. این مرحله فقط شروع مسیر طراحی نیست، شالوده‌ای است که کل معماری سیستم رویش بنا می‌شود.
جمع_آوری_نیازمندیتحلیل_نیازمندیتحلیل_گر
مرتبط: 17 تکنیک‌های جمع‌آوری نیازمندی‌ها (حالا که اهمیتش را فهمیدیم، نیازها را با چه ابزاری جمع کنیم).