قرار هست چی رو بررسی کنیم؟
تعریف کردن یک سیستم در عمل چه شکلی است، و خودِ شما چطور یک سیستم را تعریف می‌کنید؟
یادآوری
در نوشته‌ی قبل گفتیم تحلیل‌گر سیستم باید پیش از ورود به جزئیات بتواند سیستم را تعریف کند: بداند با چه چیزی طرف است، مرزهایش کجاست، اجزای اصلی‌اش کدام‌اند و چه رابطه‌هایی در درونش هست. این بار یک مثال واقعی را قدم‌به‌قدم می‌رویم: دانشگاه. بعد نوبت خودتان است.
مثال: تعریف سیستم دانشگاه
مرز. یعنی مشخص کنیم چه چیزهایی داخل سیستم‌اند و چه چیزهایی بیرونش. داخل: دانشجو، استاد، کارمند، کلاس، آزمایشگاه، پژوهشکده، ساختارهای اداری و آیین‌نامه‌ها. بیرون: دبیرستان‌ها، وزارت علوم (به‌عنوان ناظر بیرونی)، خانواده‌ها و بازار کار. تعیین مرز کمک می‌کند بدانیم چه چیزی را می‌توانیم کنترل یا عوض کنیم و چه چیزی فقط ورودی یا محدودیت است.
هدف‌ها. چیزهایی که سیستم برای رسیدن به آن‌ها ساخته شده: آموزش نیروی متخصص، تولید و توسعه‌ی دانش (پژوهش)، حل مسئله‌های جامعه و صنعت، و بالا بردن فرهنگ و تفکر علمی. روشن بودن هدف‌ها پایه‌ی هر تصمیم و طراحی بعدی است.
اجزا. دانشجویان، استادان، ساختارهای اداری (آموزش، پژوهش، فرهنگی)، منابع فیزیکی (ساختمان، کتابخانه، خوابگاه)، منابع دیجیتال (سامانه‌ی آموزش و پژوهش، کتابخانه‌ی دیجیتال) و بودجه.
رابطه‌ها. در تحلیل سیستم فقط اجزا مهم نیستند، رابطه‌ی بینشان هم مهم است: استاد به دانشجو آموزش می‌دهد، دانشجو پروژه‌ی پژوهشی انجام می‌دهد، بخش پژوهش بودجه را بین پژوهشگران تقسیم می‌کند، مدیریت کل سیاست‌های آموزشی را تعیین می‌کند، سامانه‌ی آموزش به منابع مالی و ساختار اداری وصل است. بعضی رابطه‌ها رسمی‌اند (مثل آیین‌نامه‌ی آموزشی) و بعضی غیررسمی (مثل تعامل‌های فرهنگی بین دانشجوها).
تمرین برای شما: حمل‌ونقل شهری
همین کار را برای سیستم حمل‌ونقل شهری انجام بدهید. چند سؤال راهنما:
- مرزهای سیستم کجاست؟ چه چیزهایی داخلش‌اند و چه چیزهایی بیرون؟
- هدفش چیست؟ (مثلاً کم کردن زمان سفر، بالا بردن ایمنی و…)
- اجزای اصلی‌اش چیست؟ (وسیله‌ی نقلیه، جاده، راننده، پلیس، نرم‌افزار مسیریابی و…)
- رابطه‌های مهم بین اجزا را چطور توصیف می‌کنید؟
جواب را در یک متن یا جدول کوتاه بنویسید. اگر خواستید، می‌توانید در بخش دیدگاه‌های سایت با ما در میان بگذارید.
یک حرف آخر
تعریف سیستم تمرینی برای دیدن دقیق و ساخت‌یافته‌ی دنیاست. به نظرم تحلیل‌گر خوب کسی است که پیش از «پیشنهاد دادن»، «تعریف کردن» را بلد باشد.
مرتبط: 11 تفاوت فرض و فرضیه در تحلیل نیازمندی‌ها (بعد از تعریف سیستم، با چه ادعاهایی سروکار پیدا می‌کنیم).